املا ؛ کلمه ای است عربی و به معنی پُر کردن ـ بر سر جمع سخن گفتن و نهایتاً درست نویسی است.

دیکته ؛ کلمه ای است فرانسوی و به معنی : مطالبی که کسی املا کند(بگوید) و دیگری بنویسد.

(دیکتاتور ـ دکلمه هم خانواده ی واژه دیکته است )

مثال: معلّم و والدین می گویند و دانش آموزان و فرزندتان املا می نویسند.

ـ مقدار املا در برنامه هفتگی کلاس :

درکلاس؛ اوّل3ساعت؛دوّم3ساعت؛ سوّم2ساعت؛چهارم2ساعت پنجم2ساعت ، ششم ۲ ساعت (امتحان شش پایه بصورت کتبی می باشد)

ـ هدف های آموزشی املا:

1)ـ ارزشیابی و تمرین آنچه که دانش آموز در کتابهای درسی آموخته است. برای تشخیص قوّه و توانایی شاگردان.

2)ـ آموختن لغاتی که در زبان امروز معمول بوده و مورد احتیاج می باشد ، برای کمک به خواندن و نوشتن.

3)ـ تعلیم آیین نگارش و صحیح نوشتن کلمات و یادگیری شکل ، معانی و مفاهیم کلمات جدید و موارد استعمال آنها. مثال برای «،»: بخشش ، لازم نیست اعدامش کنید.

بخشش لازم نیست ، اعدامش کنید.

4)ـ تشخیص نقایص املایی و کوشش برای رفع و تکمیل کمبودها و افزایش دامنه ی اطلاعات لغوی.

ـ روش آموزش املا:

برای آموزش املا تنها مشق نویسی از روی کتاب و نوشتن دیکته از هر درس نمی تواند روش مفیدی باشد .

همانطور که برای آموزش خواندن از کلماتی شروع می کنیم که بیشتر مورد احتیاج شاگرد و برای او آشناتر و معمولی تر است .

ـ لذا برای آموزش املا نی باید از همین اصل استفاده کرد.

ـ آموزش املا منحصر به ساعت معین این درس در برنامه ی هفتگی کلاس نیست!

اگر با سایر دروس همانگی وجود داشته باشد کمک بزرگی در آموزش املا خواهد بود.

ـ نوشتن داستان های کوتاه،انشاو گزارش(در کلاسهای سوم،چهارم و پنجم) بیشتر از دیکته گفتن به فراگرفتن املای کلمات کمک می کند . زیرا شاگرد احتیاج واقعی به کلمات پیدا می کند و ناچاراً املای آنها را می آموزد.

منظور اصلی از گفتن دیکته در کلاس ، ارزشیابی از کارهای مختلفی است که معلّم برای آموختن املای کلمات انجام داده است .

ـ برای رسیدن به این هدف آموزگار می تواند در پایان هر هفته متن دیکته را از تمام کلمات املایی هفته ها و ماهها ، و حتی سالهای قبلی را در به گنجاند(مخصوصاً در کلاسهای چهارم و پنجم عملی است.)

*ـ تحقیقات نشان داده است علت اصلی افت تحصیلی در درس «املا» بویژه در مناطق دو زبانه به علت عدم فارسی صحبت کردن دانش آموزان و معلّمان در کلاس درس می باشد . پس ما باید برای جبران افت تحصیلی، دانش آموزان خود را با فارسی صحبت کردن، فکر کردن، خواندن و نوشتن آشنا کنیم.

*ـ موانع آموختن املا و صحیح نوشتن کلمه ها :

برای رفع موانع آموختن املا باید به موارد ذیل بیشتر توجّه نمود:

ـ در دیکته گفتن بایستی نکات دستوری، نحوه ی بیان و تلفّظ صحیح کلمات واضح و مشخص می باشد . در نوک زبان صحبت نکنیم و همچنین عوامل فیزیکی چون: کلاس ـ نور ـ گرما ـ سرما ـ میز و نیمکت و صندلی بازودار و موقعیت معلّم در کلاس ـ صورت معلّم ـ چپ دست بودن و نحوه ی قرار گرفتن دانش آموزان در کلاس و نهایتاً در تهیه متن دیکته بایستی آنچه را که دانش آموز آموخته و ماآموزش داده ایم مدّ نظر داشته باشیم .

ـ برای این که معلّم در آموزش خود به فراگیران جهت آموختنِ املا و صحیح نوشتن کلمه ها موفق و تاثیر گذار باشد.

اولاً دانش آموزان درخواندن کلمات شکل کلمه را خوب ببینند.

ثانیاً دانش آموزان درخواندن کلمات تلفّظ صحیح کلمه را ادا نمایند .

ثالثاً دانش آموزان درخواندن کلمات حرکات دست وطرزنوشتن را یادگرفته باشد.مثال حرکات فلشها

· منظور از فلش ، نقطه ی شروع و خاتمه را نشان و آموزش می دهد .

*نتیجه می گیریم که : کلماتی را که دانش آموز قبلاً: نشنیده ، ندیده و تلفّظ نکرده و نیز برای نوشتن آن قبلاً تمرین نکرده است. نباید به دانش آموز و فراگیر دیکته گفت!!

ـ اگر در آموزشِ کلمات مشکل ـ هم خانواده ـ متضاد ـ معلّم محترم با کمک دانش آموزان خود توضیح کافی و واضح و روشن و شفاف بیان نماید.(با هم کار کنند.)

ـ آن وقت، در املا نوشتن مشکلی نخواهد بود .

و در مقابل ، دامنه ی معلومات و خزانه لغات دانش آموزان توسعه می یابد.

ـ در خصوصِ کلمات خارج از کتاب ، بهتر است در تخته نوشته شود تا دانش آموزان کلمه کلمه را ببیند، خوب تلفّظ بکند و نحوی نوشتن را بیاموزد و یادبگیرد تا اینکه بتواند املای آن را درست بنویسد.

ـ اگر مشق را کم بگوییم و تکالیف انجام داده ی دانش آموز را اصلاح و تصحیح کنیم آن وقت دانش آموزان دقّت مضاعف خواهند و در نهایت در نوشتن املا کمک شایانی در پی خواهد داشت . غلت املایی در هر مطلبی مهمّ است . ما معلّمان بایستی تلفّظ غلط را در مکالمات ، در نوک زبان و در دماغ صحبت کردن را اصلاح کنیم.

مثال: تلفّظ :گچ ـ کتاب ـ اگر ـ می گیرد ـ گرگ

ـ برای غلط های املایی در دروس غیر املا نمره کسر نمی شود.

ـ ما باید بکوشیم تا دانش آموز از اولین روز ورود به محیط آموزشی (کلاس) درست بنویسد و با چشم درست ببیند ، نگذاریم دستِ دانش آموز یا فراگیر به نادرست و بی دقّت نوشتن عادت کند .

در کلاس تحت تعلیم خود نگذاریم چشمی به نادرست دیدن آشنا شود .(به ویژه در کلاس اوّل و پیش دبستانی و در بقیه ی کلاس ها)

«خشت اوّل گر نهد معمار کج تا ثریّا می رود دیوار کج»

ـ برای این که دانش آموزانِ ضعیف به اعتماد به نفس بیشتری دست یابند(به صاطلاح پیروز میدان شوند) سعی شود متن دیکته از نظر حجم کم و تقریباً ساده باشد تا هیچ دانش آموزی نمره کمتر نگیرد تا این امر موجب پیشرفت چشم گیر و موفّقیت روز افزان آن را هموار سازد.

ـ چه مواردی باید در تهیّه و قرائت متن دیکته مدّ نظر باشند ؟

ـ لازم است متن دیکته یک بار قبل از آغاز نوشتن و یک با هم پس از پایان املا نوشتنِ دانش آموزان بطور روشن، شمرده و واضح توسط معلّم مربوطه قرائت گردد.

ـ معلّم مروبط در حین قرائت دیکته سعی نماید در محلّی قرار گیرد که تمامی دانش آموزان در دید او و نیز صدای معلّم به همه ی دانش آموزان یکسان و یک نواخت برسد.

ـ مطلوب است معلّم مربوط فاصله چشم دانش آموزان یا دفتر دیکته را کنترل نماید و نحوه قرار دادن دفتر دیکته نسبت به خود دانش آموزان را کنترل نماید.

ـ قرائت متن دیکته نبایستی کلمه به کلمه باشد بلکه به شکل جمله های کامل بیان شود .

ـ موارد نقطه گذاری و علایم آیین نگارش و نشانه های دستوری توسط معلّم مربوطه در حین قرائت متن دیکته نیز گفته شود . و دانش آموزان بایستی در رعایت دقیق آنها بکوشند.

مثال: نگفتنِ «نقطه» در آخر جمله توسط معلّم ؛ مثال:بابا آب داد .

اگر دانش آموز ننویسد ؛ غلط محسوب می شود.

ـ از جمله موانع آموختن و علل ضعف دانش آموزان در املا نوشتن:

1)ـ اِشکال از جانبِ دانش آموز، نشناختن حروف است.{معلّم باید تمرین و تکرار نماید.}

2)ـ اِشکال از جانبِ معلّم است .{نارسا بودن صدای معلّم ـ عدم تلفّظ درست و تند گفتن دیکته ـ حرکت معلّم در کلاس و ...... }

3)ـ شاید اشکال ازسوی محیط باشد{موجب حواس پرتی ـ بازی دیگران ـ سروصدای دانش آموزان ـ صدای در سالن ـ حیاط ـ ماشین و سایر موانع ارتباطی}

- مواردی چون، کُند نویسی ـ چپ دستی و تحمیل دست راستی ـ نبود تجهیزات از جمله میز و نیمکت ـ نور بیشتر ـ گرما ـ سرما ـ فاصله چشم دانش آموزان با دفتر ـ طرز مداد گرفتن ـ و... تاثیر گذار هستند.

- ضعف شنوایی ـ ضعف بینایی ـ کند نویسی ـ ریز نویسی ـ درشت نویسی ـ کج نویسی ـ حواس پرتی